Sevgili atım,
Gideli üç kış oldu. Ahırın kapısını hala tam kapatamıyorum; sanki biri gelip seni geri getirecekmiş gibi.
Bu akşam masada bir kazak, açık bir kitap, soğumuş bir kahve var. Pencereden giren ışık duvara bir gölge düşürdü. Bir an sana benzedi.
O an anladım ki seni bir kez daha görmek istiyorum. Fotoğrafların az, onlar da bulanık. Ben de seni yeniden çizdirmeye karar verdim.
Senin yürüyüşün
Seni tanıyan herkes önce yürüyüşünü hatırlar.
Yelen hep boynunun soluna düşerdi; ne kadar tarasam da sağa geçmezdi. Sağ gözün öbüründen biraz daha kısıktı, sanki güneşe hep o taraftan bakmışsın gibi. Yürürken sol ayağını hafifçe sürürdün. Toprakta bıraktığın iz bu yüzden hiçbir ata benzemezdi.
Sen konuşmazdın. Ama ben kapıdan girdiğimde başını kaldırışından o günün nasıl geçtiğini anlardın. Sabahları pencereden seni izlerdim; sen de beni izlerdin, ikimiz de çaktırmadan.
Bir hayvanla insan arasındaki bağ, kelimesiz bir anlaşma gibidir. Kimse imzalamaz ama ikisi de bilir.
Yapay zeka seni tanımıyor
Google’ın yapay zekasına seni çizmesini söyledim.
Bana bir at çizdi.
Güzeldi. Ama sen değildin.
Yelesinin boynunun soluna düşmesini, sağ gözünün biraz daha kısık olmasını, yürürken sol ayağını hafifçe sürümesini anlattım. Bir at daha çizdi. Öncekinden daha çok sana benziyordu.
Fakat o da sen değildin.
Bir makine milyonlarca at görmüş olabilir. Seni hiç görmemişti.
Görmekle bilmek, bilmekle anlatmak, anlatmakla yaratmak aynı şey değildir.
Aradığım sen değildin
Resim bitince adını arama kutusuna yazdım.
Karşıma eyerler, çiftlikler, at otelleri ve satılık atlar çıktı.
Oysa ben yeni bir at aramıyordum.
Seni arıyordum.
“Satılık bir at istemiyorum” diye yazmıştım. Makine, cümlenin “istemiyorum” kısmını duymamış; “satılık at” kısmını almıştı. Kelimeleri anlamış, niyetimi kaçırmıştı.
Bir hatırayı arayanla bir ürün arayan, aynı kutuya benzer kelimeler yazabilir. Fakat aynı şeyi istemez. İnsan bazen satın almak için değil; kaybettiği şey hala bir yerde duruyor mu diye bakmak için arar.
Karşıma seni en iyi tanıyanlar değil, kendilerini en iyi anlatanlar çıkıyordu.
Bir adın yanında görünmek, o hatıraya yakın olmak değildi.
Seni bir senaryoya yazdım
Sonra seni bir senaryoya yazdım.
Kendi adınla değil. Rengini biraz değiştirdim. Yaşadığımız bazı günleri kısalttım, bazılarını başka mevsimlere taşıdım. Senaryodaki at konuşmuyordu; fakat insanların söyleyemediği ne varsa sırtında taşıyordu.
Gerçekte sen vardın. Kağıtta ise senden doğmuş başka bir at.
Gerçek hayattaki bir at kimsenin meydana getirdiği eser değildir. Fakat onun bir hikayenin içinde aldığı biçim; seçilen anlar, kurulan cümleler ve ona yüklenen anlam bakımından başka bir meseleye dönüşür. Hayat yaşanır. Senaryo ise kurulur.
At aynı at mı?
Bir gün aynı hikayeyi başka birinin ağzından dinledim.
Atın adı değişmişti. Rengi başkaydı. Yol başka bir kasabadan geçiyordu.
Fakat yürürken yine sol ayağını sürüyordu.
İnsan bazen ayrıntıların değişmesine bakıp hikayenin de değiştiğini sanıyor.
Bir şeyi güzel anlatmak, onu yaşamış olmak değildir. Başka kelimelerle anlatmak da onu ilk defa yaşamış olmak değildir.
Hukuk atları birbirinden nasıl ayırır?
Hukuk, önüne gelen iki hikayeye bakarken yalnızca adları karşılaştıramaz. Bazen renk değişir, zaman değişir, karakterlerin adı değişir. Asıl soru, hikayenin kendine özgü yürüyüşünün değişip değişmediğidir.
Çünkü her atın bir yürüyüşü vardır. Her anlatının da.
Fikir ve sanat eserleri hukukunun “hususiyet” dediği şey de biraz budur: Bir anlatının, onu kuran kişinin seçimlerini taşıyan kendine özgü yürüyüşü. Makinenin yeteneği ile insanın hususiyeti aynı şey değildir.
Ekrandaki at kimin?
Seni ben tarif ettim. Resmi makine çizdi. Makine, atın neye benzediğini daha önce karşılaştığı sayısız görüntüdeki örüntülerden öğrenmişti.
Peki ekrandaki at kimin?
Benim mi, makinenin mi, yoksa o görüntüleri meydana getiren bütün o isimsiz ellerin mi?
Cevabı bilmiyorum. Bildiğim tek şey şu: O at sen değilsin.
Google’a göre çizdiklerinin hepsi attı.
Bana göre hiçbiri sen değildi.
Belki hukuk da bazen böyle bakıyor: Benzerliği görüyor, hatırayı göremiyor.
Bana senden kalan yeter.
Fakat benden sana kalanı, kendinin sanma.
Hatıran yeter.

